ZHP dokładnie 30 lat temu została ponownie przyjęta do Światowej Organizacji Ruchu Skautowego (WOSM). Decyzja ta, ogłoszona w 1996 roku w drodze głosowania korespondencyjnego organizacji członkowskich WOSM, była formalnym i symbolicznym finałem kilkuletniego procesu zmian, rozmów oraz starań podejmowanych przez ZHP po przełomie ustrojowym 1989 roku. Powrót do światowej wspólnoty skautowej oznaczał potwierdzenie istoty miejsca polskiego harcerstwa w międzynarodowym ruchu wychowawczym.

Uroczystym potwierdzeniem tej decyzji było wręczenie certyfikatu członkowskiego delegacji ZHP podczas 34. Światowej Konferencji Skautowej w Oslo w lipcu 1996 roku. Dokument odebrali Przewodniczący ZHP hm. Stefan Mirowski oraz Naczelnik ZHP hm. Ryszard Pacławski.

ZHP w momencie przełomu

Lata 1989–1990 były dla Związku Harcerstwa Polskiego czasem szczególnie wymagającym. Organizacja wchodziła w nową rzeczywistość społeczną i polityczną jako struktura. Jak podkreślał w rozmowie były Naczelnik ZHP, hm. Ryszard Pacławski, ZHP posiadał wówczas rozbudowane zaplecze organizacyjne i etatowe, co zapewniało względną stabilność, ale jednocześnie stanowiło wyzwanie w warunkach rodzącej się demokracji.

ZHP musiał odnaleźć swoje miejsce w nowym systemie, bez wcześniejszego wsparcia państwowego i przy rosnących oczekiwaniach społecznych wobec organizacji wychowawczych. Konieczne stało się przeprowadzenie głębokich zmian wewnętrznych, obejmujących m.in. wprowadzenie apolityczności, demokratyzację struktur, kadencyjność funkcji instruktorskich oraz stopniowe odejście od rozbudowanej struktury etatowej.

Proces ten był równolegle związany z przygotowaniami do ponownego włączenia ZHP w światowe struktury skautowe. Już IX/XXVI Zjazd ZHP w marcu 1989 roku wyraził wolę powrotu do WOSM i WAGGGS, a XXVIII Zjazd ZHP w Bydgoszczy w grudniu 1990 roku, z udziałem przedstawicieli obu organizacji światowych, potwierdził ją w formie uchwały.

Dlaczego powrót do WOSM był ważny

Dążenie do ponownego członkostwa w WOSM wynikało przede wszystkim z istoty harcerstwa i skautingu. Idea braterstwa, wykraczającego poza granice państw i kultur, stanowi jeden z fundamentów metody skautowej. Jak wskazywał hm. Ryszard Pacławski:

Trudno wychowywać harcerki i harcerzy w duchu braterstwa światowego, nie będąc częścią światowej organizacji skautowej.

Powrót do WOSM był również świadomym nawiązaniem do historii. ZHP należał bowiem do grona współzałożycieli Światowej Organizacji Ruchu Skautowego w 1922 roku. Choć po II wojnie światowej oficjalne relacje zostały zerwane, w okresie PRL istniały nadal formy współpracy z wybranymi organizacjami skautowymi.

Dyskusje wewnątrz ZHP

Proces zmian oraz starań o powrót do WOSM nie był wolny od dyskusji. W ZHP toczyły się liczne rozmowy dotyczące kierunku rozwoju organizacji i konsekwencji przystąpienia do światowych struktur skautowych. Szczególnie wśród starszych instruktorów pojawiały się obawy związane z nieznajomością międzynarodowego skautingu, barierą językową czy koniecznością dostosowania się do nowych standardów.

W trakcie przygotowań do kolejnych zjazdów ZHP odbywały się dziesiątki spotkań z instruktorami i środowiskami w całej Polsce. Część osób obawiała się, że dotychczasowy sposób funkcjonowania organizacji ulegnie zbyt daleko idącym zmianom. Ostatecznie jednak większość środowisk zaakceptowała obrany kierunek.

ZHP w oczach światowego skautingu

Równie istotnym wyzwaniem było postrzeganie ZHP przez międzynarodowe środowisko skautowe. W pierwszych latach po 1989 roku dominowało niezrozumienie realiów, w jakich funkcjonowało polskie harcerstwo w okresie powojennym. Wizyty misji Światowego Biura Skautowego w Polsce miały na celu poznanie działających w kraju organizacji harcerskich oraz ocenę ich gotowości do przystąpienia do WOSM.

Bezpośrednie spotkania, wizyty w środowiskach i rozmowy z instruktorami stopniowo przełamywały istniejące stereotypy. Z czasem przedstawiciele światowego skautingu zaczęli dostrzegać wysoki poziom pracy wychowawczej i instruktorskiej w ZHP, a także ciągłość harcerskiej tradycji, mimo trudnych uwarunkowań historycznych.

Skutki ponownego członkostwa

Powrót ZHP do WOSM nie oznaczał gwałtownej zmiany charakteru pracy programowej. W wielu obszarach Związek już wcześniej realizował założenia metody skautowej, w tym wysoki poziom kształcenia instruktorskiego i pracy wychowawczej. Członkostwo w WOSM otworzyło jednak pełen dostęp do międzynarodowych wydarzeń, programów, narzędzi wsparcia oraz procesów decyzyjnych.

Dzięki temu ZHP mógł aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu kierunków rozwoju światowego skautingu, jednocześnie czerpiąc z doświadczeń innych organizacji narodowych. Powrót do WOSM stał się jednym z kluczowych etapów odbudowy pozycji ZHP jako nowoczesnej, niezależnej i autentycznej organizacji wychowawczej, zakorzenionej w harcerskich wartościach i otwartej na współpracę międzynarodową.

Musimy pamiętać, że podstawą harcerstwa jest wspólnota. Wspólnota idei i ludzi, bez względu na poglądy i przekonania. Jeżeli mamy coś pozytywnego wnieść do funkcjonowania naszego otoczenia, to właśnie autentyczne braterstwo i szacunek wobec wszystkich, bez względu na to, czy nam ich poglądy się mniej czy bardziej podobają.

— hm. Ryszard Pacławski, Naczelnik ZHP w latach 1990–2000

Światowe Jamboree Skautowe Polska 2027

Minęło już 30 lat od powrotu ZHP do światowej wspólnoty skautowej, a historia zatacza symboliczne koło: w 2027 roku Polska będzie gospodarzem Światowego Jamboree Skautowego. To wydarzenie, gromadzące tysiące harcerzy i skautów z całego świata, będzie świętem wartości, które od zawsze przyświecają ZHP – braterstwa, współpracy i wychowania młodzieży w duchu globalnej wspólnoty. Organizacja Jamboree w Polsce podkreśla rolę naszego kraju w światowym skautingu i przypomina, że harcerstwo polskie od lat aktywnie uczestniczy w budowaniu więzi między narodami.