Patriotyzm, który wyraża się pamięcią
Dla harcerek i harcerzy patriotyzm nie kończy się na symbolach czy uroczystych apelach. To codzienna troska o pamięć, szacunek wobec historii i odpowiedzialność za przyszłość. Harcerska Wyprawa Pamięci do Mauthausen-Gusen była wyjątkową lekcją i świadectwem tego, że pamięć o tragicznych wydarzeniach II wojny światowej wciąż pozostaje ważnym elementem wychowania młodych ludzi.
Mauthausen-Gusen to miejsce szczególnie istotne dla historii Polski. KL Gusen był jednym z największych miejsc eksterminacji polskiej inteligencji podczas II wojny światowej. Tysiące Polaków zostało tam zamordowanych lub wyniszczonych niewolniczą pracą. Dziś teren dawnego kompleksu obozowego jest przestrzenią pamięci, refleksji i międzynarodowego dialogu.
Harcerska Wyprawa Pamięci 2026
Wyprawa odbyła się w dniach 8–11 maja 2026 roku na terenie Austrii, obejmując Mauthausen-Gusen oraz okolice Linzu i Wiednia. W wydarzeniu uczestniczyły harcerki i harcerze ZHP z różnych części Polski. Program wyprawy obejmował wizyty w miejscach pamięci, udział w międzynarodowych uroczystościach rocznicowych oraz spotkania młodzieży z różnych krajów Europy. Tegoroczne obchody odbywały się pod hasłem „We stand together” – „Stoimy razem”.
W miejscach, gdzie historia wciąż przemawia
Pierwszym punktem programu była wizyta w Haus der Erinnerung w St. Georgen an der Gusen. To właśnie tam uczestnicy wysłuchali opowieści o historii obozów Mauthausen-Gusen i obejrzeli prezentację przybliżającą dramat więźniów przetrzymywanych w tym miejscu.
Kolejnym etapem były sztolnie wykute przez więźniów obozów. W ciszy i skupieniu harcerki i harcerze złożyli znicz oraz wiązankę kwiatów, oddając hołd pomordowanym. Dla wielu uczestników był to jeden z najbardziej poruszających momentów całej wyprawy — chwila refleksji nad cierpieniem ludzi pozbawionych godności i wolności.
Po południu młodzież wzięła udział w Międzynarodowym Spotkaniu Młodzieży. W mieszanych grupach uczestnicy z różnych państw rozmawiali o pokoju, współpracy i odpowiedzialności za przyszłość. Warsztaty stały się okazją do wymiany doświadczeń i budowania relacji ponad granicami. Nie zabrakło również wspólnego czasu przy posiłku, rozmów, śpiewu i integracji.
Droga pamięci przez Gusen i Bergkristall
Drugi dzień wyprawy rozpoczął się od krótkiego zwiedzania Linzu — miasta, które dziś kojarzy się z kulturą i nowoczesnością, ale w czasie II wojny światowej było ważnym elementem nazistowskiego zaplecza przemysłowego.
Następnie uczestnicy udali się pod sztolnię Bergkristall, gdzie odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary systemu obozów Mauthausen-Gusen. Przy polskim pomniku harcerki i harcerze oddali hołd więźniom zmuszanym do niewolniczej pracy przy produkcji zbrojeniowej. To właśnie w tych podziemnych tunelach tysiące ludzi pracowało w nieludzkich warunkach, często tracąc życie z powodu głodu, wycieńczenia i przemocy.
Szczególnie symboliczny wymiar miał przemarsz trasą, którą więźniowie codziennie byli pędzeni do pracy w sztolniach. Dla uczestników wyprawy była to droga pamięci — cicha lekcja historii pozwalająca choć częściowo zrozumieć skalę cierpienia ludzi pozbawionych podstawowych praw i godności.
Kolejnym punktem programu było zwiedzanie Miejsca Pamięci Gusen: krematorium, memorialu oraz muzealnej ekspozycji. Harcerki i harcerze pełnili tam warty honorowe przy polskich tablicach pamiątkowych, oddając cześć zamordowanym więźniom, wśród których było wielu Polaków. Po południu uczestnicy wzięli udział w oficjalnych uroczystościach na dawnym placu apelowym KL Gusen. Tegoroczne obchody pod hasłem „Stoimy razem” przypominały, że pamięć o ofiarach nie może ograniczać się jedynie do wspominania przeszłości. To także zobowiązanie wobec współczesności — sprzeciw wobec obojętności, nienawiści i wykluczenia.
Pamięć, która zobowiązuje
Wyprawa stała się dla uczestników czymś więcej niż wyjazdem edukacyjnym. Była doświadczeniem budującym świadomość historyczną, wrażliwość i odpowiedzialność za drugiego człowieka. W ciszy dawnych obozowych murów, podczas wart honorowych i wspólnych uroczystości młodzi ludzie pokazali, że pamięć może być żywa i autentyczna. „Stoimy razem” — przeciw zapomnieniu, przeciw obojętności i za światem opartym na pokoju, szacunku oraz godności każdego człowieka.
