14 października obchodzimy Dzień Edukacji Narodowej. To okazja, by podziękować nauczycielkom, nauczycielom i wszystkim osobom, które wspierają rozwój młodych ludzi, dzielą się wiedzą i pomagają im odkrywać własne możliwości. Wśród nich są również instruktorki i instruktorzy ZHP, którzy łączą harcerskie wychowanie z pracą zawodową. Jedną z takich osób jest harcmistrzyni Ligia Pawlak-Basińska z Chorągwi Stołecznej ZHP, która opowiada o tym, jak doświadczenia harcerskie pomagają jej w pracy nauczycielki. W tym roku szczególne wyróżnienie otrzymała także podharcmistrzyni Anna Steckiewicz, komendantka Hufca ZHP Pińczów, której przyznano honorowy tytuł Profesora Oświaty.
Przeczytaj, jak harcerskie doświadczenia przekładają się na pracę z młodymi ludźmi i dlaczego edukacja wykracza daleko poza szkolną klasę!
Wiedza w praktyce
Edukacja to proces, który trwa w wielu miejscach i przybiera różne formy. W szkole młodzi ludzie zdobywają wiedzę i rozwijają zainteresowania, a harcerstwo daje im okazję do sprawdzania swoich umiejętności w działaniu. Podczas zbiórek, biwaków i obozów uczą się współpracy, podejmowania decyzji i odpowiedzialności za wspólne przedsięwzięcia.
Te doświadczenia zostają z nimi na długo. Wiedzą o tym również instruktorki i instruktorzy, którzy wykorzystują harcerskie umiejętności w swojej pracy zawodowej.
Ligia Pawlak-Basińska, instruktorka Harcerskiej Szkoły Ratownictwa i nauczycielka języka polskiego, od lat łączy te dwa obszary. W pracy z uczniami szczególną uwagę zwraca na bezpieczeństwo, wzajemną pomoc i wrażliwość na potrzeby innych. Zależy jej, by młodzi ludzie potrafili dostrzec, kiedy ktoś potrzebuje wsparcia, i wiedzieli, jak zareagować.
Nie ma nic cenniejszego niż wrażliwość na kwestie związane z bezpieczeństwem i dobrostanem dzieci.
Dlatego tak ważnym elementem jej działań jest edukacja z zakresu pierwszej pomocy. W roku szkolnym 2026/2027 odbędzie się trzecia edycja Powiatowego Konkursu Pierwszej Pomocy dla Szkół Podstawowych. Uczniowie najstarszych klas będą mogli sprawdzić swoje umiejętności w praktyce, mierząc się z zadaniami podobnymi do tych, które pojawiają się podczas symulacji na szkoleniach Harcerskiej Szkoły Ratownictwa.
Dla Ligii równie istotne jest rozwijanie w młodych ludziach odpowiedzialności za własny rozwój i zaangażowania społecznego. Zachęca uczniów do udziału w konkursach i lokalnych wydarzeniach, pokazując, że warto interesować się tym, co dzieje się wokół nich.
Z harcerskiej zbiórki do szkolnej klasy
Planowanie zbiórek, przygotowywanie konspektów, dobieranie metod do wieku uczestników i szukanie pomysłów na kolejne zajęcia to doświadczenia, które Ligia wykorzystuje również w pracy nauczycielskiej. Jako młoda drużynowa chętnie korzystała z programów ZHP, takich jak „Paszport do Europy” czy „Odkrywcy nieznanego świata”. Uczyła się przy tym, jak dostosowywać gotowe propozycje do potrzeb swojej grupy.
Dziś podobnie podchodzi do materiałów edukacyjnych. Traktuje je jako źródło inspiracji, które można rozwijać i modyfikować. W pracy z uczniami pomaga jej także wiedza o rozwoju dzieci i młodzieży oraz doświadczenie zdobyte podczas kursów harcerskich. Szczególnie ważne okazało się dla niej myślenie o celu podejmowanych działań. W harcerstwie planowanie pracy zaczyna się od zastanowienia, co chcemy osiągnąć. Dopiero później dobiera się sposoby realizacji zadania. Takie podejście sprawdza się również podczas lekcji.
Jeśli się ma cel przed oczami, to resztę można twórczo modyfikować. Dzięki temu jest szansa, że więcej dzieci zrozumie dane zagadnienie, a ja nie umrę z nudów, mówiąc o nim po raz pięćdziesiąty ósmy.
To także odpowiedź na pytanie, które uczniowie zadają nauczycielom: „Po co tego uczyć?”. Dla Ligii ważne jest, by znać cel lekcji i szukać takich sposobów pracy, które pomogą uczniom zrozumieć omawiane zagadnienia. Nie chodzi wyłącznie o realizację programu, ale również o zainteresowanie młodych ludzi tematem i zachęcenie ich do samodzielnego myślenia.
Wychowanie zaczyna się od uważności
W edukacji istotne są również relacje. Ligia podkreśla, że największą satysfakcję daje jej kontakt z uczniami: rozmowy, słuchanie ich historii i poznawanie tego, co jest dla nich ważne.
Uwielbiam z nimi rozmawiać, słuchać, jak się wypowiadają, jak opowiadają o swoich sprawach, zawsze słucham uważnie i traktuję jako wyraz największego zaufania.
Decyzja o zostaniu nauczycielką dojrzewała w niej już w liceum. Wpłynęły na nią zarówno doświadczenia harcerskie, jak i rodzinne, ponieważ jej mama również pracowała w szkole. Po szkoleniach instruktorskich w ZHP wiedziała już, że chce pracować z młodymi ludźmi. Ostatecznie wybrała studia polonistyczne, które dały jej możliwość rozwijania wielu zainteresowań humanistycznych. Wspomina również nauczycielki, które miały wpływ na jej zainteresowania i wybory. To przypomnienie, że w edukacji ważną rolę odgrywają ludzie, którzy potrafią rozbudzić ciekawość i zachęcić do dalszego rozwoju.
Instruktorki i instruktorzy ZHP w edukacji
Dzień Edukacji Narodowej to także okazja do docenienia instruktorek i instruktorów ZHP zaangażowanych w edukację i wychowanie młodego pokolenia. Podczas tegorocznej Ogólnopolskiej Gali Dnia Edukacji Narodowej podharcmistrzyni Anna Steckiewicz, komendantka Hufca ZHP Pińczów, otrzymała honorowy tytuł Profesora Oświaty. Instruktorki i instruktorzy ZHP zostali również wyróżnieni Medalem Komisji Edukacji Narodowej.
fot. ZHP / Martyna Kowacka
Ich zaangażowanie pokazuje, jak różne mogą być drogi wspierania rozwoju dzieci i młodzieży. W harcerstwie młodzi ludzie zdobywają sprawności, rozwijają pasje, uczą się współpracy i podejmują wyzwania, które pomagają im lepiej rozumieć siebie oraz otaczający świat.
Edukacja i wychowanie są obecne w codziennych działaniach: w szkolnej klasie, podczas harcerskiej zbiórki, we wspólnym rozwiązywaniu problemów i w sytuacjach, w których trzeba zauważyć potrzeby drugiego człowieka. To właśnie z takich doświadczeń powstają sprawności na całe życie.
