Nowy statut ZHP – decyzja 43. Zjazdu Nadzwyczajnego
W dniach 9–12 stycznia 2026 roku odbył się 43. Zjazd Nadzwyczajny Związku Harcerstwa Polskiego. Delegatki i delegaci z całej Polski pracowali nad dwoma projektami Statutu – pierwszym, zakładającym modyfikację dotychczasowego dokumentu z 1990 roku, oraz drugim, proponującym nową koncepcję zarządzania opartą na regulacjach skautowych.
Ostatecznie Zjazd zdecydował o wyborze projektu modyfikującego obowiązujący Statut, a następnie procedował nad poprawkami. Uchwała w sprawie przyjęcia nowego Statutu została przegłosowana zdecydowaną większością: 153 głosy za, 2 przeciw i 1 wstrzymujący się. Wynik ten stał się symbolem kompromisu i odpowiedzialności całej wspólnoty instruktorskiej.
Uchwała weszła w życie 11 stycznia 2026 r., natomiast stosowanie nowego Statutu następuje od dnia jego rejestracji przez sąd właściwy dla ZHP, czyli od 13 lutego 2026 r.
Ciągłość wartości, aktualizacja zasad
Nowy Statut nie oznacza zerwania z dotychczasowym dorobkiem organizacji. ZHP nadal działa zgodnie z zasadami, celami i metodą zapoczątkowanymi przez Robert Baden-Powell i rozwiniętymi w Polsce przez Andrzej Małkowski oraz Olga Małkowska.
Statut potwierdza zakorzenienie Harcerskiego Systemu Wychowawczego w wartościach kultury europejskiej – opartych na dziedzictwie antyku, chrześcijaństwa i oświecenia – oraz porządkuje jego opis jako trzech współzależnych elementów: zasad, metody i programu.
Metoda harcerska została rozpisana na dziewięć konkretnych elementów (m.in. dobrowolność, system małych grup, stopniowanie trudności), a program pracy obejmuje sześć kluczowych obszarów, takich jak praca z Prawem i Przyrzeczeniem czy kontakt z przyrodą. Podkreślono również znaczenie osobistego przykładu kadry instruktorskiej jako fundamentu skutecznego wychowania.
Nowością jest także jednoznaczne stosowanie zasady równego traktowania żeńskich i męskich form oraz prawo członków do określenia używanej wobec nich formy gramatycznej.
fot. Sara Ejsmont | ZHP
Najważniejsze zmiany organizacyjne
Nowy Statut wprowadza szereg istotnych modyfikacji, które porządkują strukturę organizacyjną i doprecyzowują kompetencje władz. Do najważniejszych należą:
- likwidacja związków drużyn,
- likwidacja rad chorągwi,
- likwidacja sądów harcerskich hufców,
- fakultatywność komisji rewizyjnych hufców (zjazd hufca decyduje o ich wyborze),
- podniesienie minimalnej liczby członków komisji rewizyjnej chorągwi do 7 osób,
- ustalenie minimalnej liczebności Naczelnego Sądu Harcerskiego i Centralnej Komisji Rewizyjnej na poziomie 11 osób.
Uproszczono także mechanizmy uchylania wadliwych uchwał – zamiast „stwierdzania nieważności” wprowadzono instytucję uchylenia, wraz z obowiązkiem wskazania sposobu naprawienia skutków uchylonej decyzji.
Odpowiedzialność, składki i postępowania dyscyplinarne
Nowy Statut doprecyzowuje zasady odpowiedzialności członków ZHP. Wprowadzono zasadę, że karalność przewinienia ustaje po 4 latach (z wyjątkiem spraw dotyczących bezpieczeństwa małoletnich – w tym zakresie Naczelny Sąd Harcerski może wydłużyć termin). Możliwe jest również pozbawienie całości lub części praw członkowskich na okres do 4 lat, w tym zakaz pełnienia określonych funkcji.
Istotną zmianą jest złagodzenie zasad dotyczących nieopłacenia składki członkowskiej. Nie powoduje ono już automatycznej utraty członkostwa. Zamiast tego następuje zawieszenie praw członkowskich do czasu uregulowania zaległości. Jeśli składka nie zostanie opłacona do końca kwartału – członkostwo ustaje z jego końcem.
Nowy Statut daje również Naczelnemu Sądowi Harcerskiemu prawo do wznowienia każdego prawomocnie zakończonego postępowania dyscyplinarnego – na wniosek Przewodniczącego ZHP.
Zjazdy i kadencyjność
Zmodyfikowano przepisy dotyczące zjazdów nadzwyczajnych – po ich zwołaniu inne uprawnione władze mogą w ciągu dwóch tygodni rozszerzyć zakres spraw objętych porządkiem obrad. Wprowadzono także możliwość rozszerzenia porządku obrad na wniosek ¼ osób uprawnionych do głosowania.
Wszystkie zjazdy hufców i chorągwi mają odbywać się w 15-tygodniowych widełkach czasowych określonych przez Radę Naczelną. Doprecyzowano również terminy ich ogłaszania.
Wprowadzono zasadę, że komendant hufca może pełnić funkcję trzecią kadencję, jeśli uzyska poparcie co najmniej ¾ głosów. Aktualnie trwające kadencje są uwzględniane przy liczeniu limitów kadencyjnych.
Fot. Michał Wiraszka | ZHP
Przepisy przejściowe i harmonogram wdrażania
Uchwała wprowadzająca określa szczegółowe terminy przejściowe:
- związki drużyn mogą działać do 31 sierpnia 2027 r.,
- rady chorągwi funkcjonują do rozpoczęcia najbliższego zjazdu chorągwi, nie dłużej niż do 31 grudnia 2026 r.,
- sądy harcerskie hufców działają najdłużej miesiąc po rejestracji Statutu w KRS,
- komisje rewizyjne hufców działają do końca obecnej kadencji,
- władze ZHP mają 9 miesięcy od rejestracji Statutu na pełne dostosowanie działalności do nowych przepisów,
- przepisy wykonawcze wymagają przeglądu i dostosowania do 30 czerwca 2027 r.
Rada Naczelna została zobowiązana do opracowania podstawowych zasad techniki prawodawczej stosowanych przy redagowaniu uchwał i decyzji – do czasu rozpoczęcia najbliższego zjazdu zwyczajnego ZHP.
Ewolucja, nie rewolucja
Nowy Statut ZHP nie tworzy od podstaw zasad przejrzystości czy odpowiedzialności – te były obecne w organizacji od lat. Dokument porządkuje jednak strukturę, usuwa luki interpretacyjne, wzmacnia mechanizmy kontroli i dostosowuje regulacje do aktualnych przepisów prawa.
To kolejny etap rozwoju ZHP – świadoma, przemyślana aktualizacja fundamentów działania organizacji. Teraz najważniejszym zadaniem jest konsekwentne wdrażanie nowych przepisów w codziennej pracy drużyn, hufców, chorągwi i władz centralnych.
Nowy Statut obowiązuje. Rozpoczął się nowy rozdział w historii polskiego harcerstwa – oparty na ciągłości tradycji i odpowiedzialnym dostosowaniu do współczesności.
Zapoznaj się z treścią nowego statutu: https://zhp.pl/statut-zhp/
