Nowy Statut ZHP – początek nowego etapu
31 stycznia 2023 roku opublikowana została koncepcja prac nad nowym Statutem ZHP. Od tego momentu rozpoczął się długi i wymagający proces, w który zaangażowały się setki instruktorek i instruktorów z całej Polski. Prace prowadzone były zarówno w ramach Zespołu Statutowego, jak i poprzez powszechne konsultacje, ankiety kierowane do uczestników zjazdów oraz zgłaszanie uwag do kolejnych wersji dokumentu.
Po 1078 dniach prac, w niedzielę 11 stycznia 2026 roku, proces ten został formalnie zakończony podczas 43. Zjazdu Nadzwyczajnego ZHP w Bełchatowie. Delegatki i delegaci, reprezentujący środowiska harcerskie z całej Polski, podjęli decyzję o przyjęciu nowego Statutu ZHP oraz nowych Podstaw Wychowawczych ZHP.
Decyzja Zjazdu i wysoki poziom poparcia
Pod obrady Zjazdu skierowany został tzw. projekt podstawowy, który zakładał modyfikację dotychczasowego Statutu z 1990 roku, uwzględniając wnioski płynące z konsultacji i wieloletniej praktyki funkcjonowania organizacji. Projekt ten został uchwalony w sobotę 10 stycznia, uzyskując 129 głosów za na 161 oddanych, co stanowiło 80,1% poparcia – znacznie więcej niż wymagane statutowo 2/3 głosów.
W dalszej części obrad delegaci pracowali nad kolejnymi modyfikacjami. Ostateczna uchwała w sprawie Statutu ZHP została przyjęta zdecydowaną większością: 153 głosy za, 2 przeciw i 1 wstrzymujący się. Wynik ten stał się symbolem kompromisu i szacunku dla wspólnie wypracowanych rozwiązań, mimo różnic zdań w odniesieniu do poszczególnych zapisów.
fot. Sara Ejsmont
Koniec starego Statutu i nowy porządek prawny
Po zarejestrowaniu nowego Statutu ZHP w Krajowym Rejestrze Sądowym, dotychczas obowiązujący Statut, uchwalony 9 grudnia 1990 roku i wielokrotnie nowelizowany, przejdzie do historii. Moc stracą również wszystkie wykładnie Statutu wydane przez Naczelny Sąd Harcerski ZHP. Oznacza to rozpoczęcie nowego etapu w funkcjonowaniu organizacji – z nowym Statutem, który porządkuje i aktualizuje zasady działania ZHP.
Najważniejsze zmiany w nowym Statucie ZHP
Nowy Statut ZHP wprowadza szereg istotnych zmian, które porządkują strukturę organizacyjną, wzmacniają odpowiedzialność władz oraz dostosowują przepisy do aktualnych realiów prawnych i społecznych.
Zmiany w strukturze organizacyjnej
Zlikwidowane zostały:
- związki drużyn,
- rady chorągwi,
- sądy harcerskie hufców.
Komisje rewizyjne hufców stały się organem fakultatywnym – decyzję o ich powołaniu podejmuje zjazd hufca. Jednocześnie wprowadzono minimalne liczebności niektórych władz: komisja rewizyjna chorągwi musi liczyć co najmniej 7 osób, a Naczelny Sąd Harcerski i Centralna Komisja Rewizyjna – po 11 osób.
Nowe zasady odpowiedzialności i kar
Nowy Statut doprecyzował przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej. Wprowadzono m.in.:
- możliwość pozbawienia całości lub części praw członkowskich na okres do 4 lat,
- możliwość skrócenia zawieszenia przez sąd harcerski,
- zasadę, że karalność przewinienia ustaje po 4 latach (z wyjątkiem spraw dotyczących bezpieczeństwa małoletnich).
Zlikwidowano również umocowaną w Statucie koncepcję zaliczania służby instruktorskiej.
Zjazdy i procesy decyzyjne
Zmodyfikowano zasady zwoływania zjazdów nadzwyczajnych, umożliwiając rozszerzenie ich zakresu także po formalnym zwołaniu. Wprowadzono jasne widełki czasowe dla organizacji zjazdów hufców i chorągwi oraz doprecyzowano terminy ich ogłaszania.
Zjazdy otrzymały również możliwość podejmowania uchwał oceniających działalność władz kończących kadencję.
Zmiany dotyczące władz centralnych
Nowy Statut reguluje zasady wyboru wiceprzewodniczącego ZHP w trakcie kadencji oraz wprowadza automatyczne wygaszanie mandatów wiceprzewodniczących w określonych sytuacjach. Doprecyzowano także procedurę przejmowania obowiązków przewodniczącego ZHP.
Podstawy Wychowawcze ZHP
Równolegle ze Statutem przyjęto nowe Podstawy Wychowawcze ZHP. Dokument ten porządkuje Harcerski System Wychowawczy, opierając go na wartościach kultury europejskiej oraz modelu pięciu sfer rozwoju: fizycznej, intelektualnej, duchowej, emocjonalnej i społecznej. Istotnym uzupełnieniem katalogu służb jest wprowadzenie służby naturze – obok służby Bogu, Polsce i bliźnim – co podkreśla odpowiedzialność harcerstwa za środowisko naturalne i kształtowanie postaw proekologicznych. Nowe Podstawy Wychowawcze wyraźnie akcentują również rolę osobistego przykładu kadry instruktorskiej jako elementu spinającego wszystkie obszary pracy wychowawczej.
Dziękujemy druhowi harcmistrzowi Tomaszowi Grodzkiemu za podsumowanie zjazdu.
Wspólna odpowiedzialność za przyszłość
Nowy Statut ZHP jest efektem dialogu, kompromisu i odpowiedzialności za przyszłość organizacji. Jego przyjęcie pokazuje, że Związek Harcerstwa Polskiego potrafi prowadzić dojrzałą debatę i podejmować decyzje ważne dla całej wspólnoty.
fot. Sara Ejsmont
